Av både personlege og politiske årsaker har eg skrudd av Facebook-kontoen min. Tida vil vise om eg ein dag vil ønske å logge inn på nytt. I mellomtida kan du kontakte meg pr. E-post eller på Twitter (konti @hallvors for personlege skribleri og @hallvord for offentleg og til dels jobb-relatert stoff.)
(Wed, 14 Dec 2011 16:15:43 -0800). ->>
Er høgtlesing av eventyr for skummelt for barn?
Det hender skumle ting i eventyr. Tinnsoldaten vert skremt av ei rotte og slukt av ein fisk. Kan det vera skadeleg for barn å lytte til det?
Det er mange, mange barnebøker som berre er søte og snille. Somme av dei - t.d. mange bøker av Elsa Beskow - er og vakre bøker som eg er glad i. Ein kan lett velge å lesa berre dei enkle, snille bøkene for ungene sine. Ein kan sikkert og finne fagfolk som tilrår å gjera nettopp det, og som ser på tradisjonelle eventyr med ein viss skepsis. Men eg trur at dei "gjennom-søte" bøkene ikkje har same funksjon - ikkje gjer same jobb for barnet - som t.d. Tinnsoldaten, og at ein derfor bør lesa begge deler. Her er mitt resonnement:
Derfor meiner eg det det ikkje er skadeleg men tvertimot sunt å lytte til eit eventyr med skumle sider: du vert kjend med kjensler som du må kjenne og meistre for å leve.
Når vi les eventyr for barn, set vi først opp verdas tryggaste ramme - på fang eller i senga, ved sida av mor eller far. Tid som er dedikert til samvær med barnet - tid vi har glede av og barnet har glede av. Det er toppen av kos, og super-trygt.
Så set vi fantasien i gang og går saman inn i historia.
Fantasi er viktig. Fantasi er den evnen som tillet menneska å bruke vanskelege kjensler på ein positiv måte. Når vi les eventyr, er vi i fantasi-land før dei vanskelege kjenslene kjem. Eit barn som er vant til å høre på eventyr kan reagere med å foreslå nye utvegar frå det vanskelege. For meg er det teikn på at eventyrlesinga har "virka" - den som kan bruke fantasien til å hjelpe helten i eventyret ut av klypa, kan kanskje ein dag ved same evne hjelpe seg sjølv eller andre ut av vonde kjensler?
(Når det er sagt: sjølv om eg lytter til, svarar på og gleder meg over innspel i eventyrlesinga kan det bli for mye av det - eg og dei andre som lytter må og få halde fokus på historia. Da er svaret "ja, det var ein god ide men nå må vi koma vidare i eventyret".)
Det er viktig at det er passe skummelt. Eg les ikkje "Kjæresten i skogen" eller dei verste Grimm-eventyra på sengekanten. Om ungene blar i boka og ønsker seg det, er svaret "det eventyret er for skummelt å lesa om kvelden, det les vi ein annan dag". Men altså: det gode eventyret let ein "prøvesmake" det skumle, i ein trygg situasjon og ein fantasi-vekkande samanheng, og det passe skumle er nyttig og nødvendig for barnet.
Når det gjeld nettopp "Tinnsoldaten" er meininga med eventyret for meg nettopp at han er så trufast mot sin eigen karakter, same kva som skjer av skumle ting omkring han. Når eg les eventyret høgt er det mitt fokus. Sjølv når han dør i kakkelomnen, blir han eit hjerte - ein trist men endeleg siger over det vonde. Ungene skjønner ikkje allegorien - og det er ikkje nødvendig, for hjernen vår og fantasien vår er slik laga at symboler vi ikkje kan tolke der og da kan bli lagra til seinare bruk. Men dei får ei intuitiv oppleving av verdien ved å vera tru mot seg sjølv og sine eigenskapar.
Enn volden, da? Soldaten drep heksa for å få fyrtøyet. Somme eventyr er reint groteske: Askeladden som stjal sølvendene til trollet skjær også huet av dattera hans og legg henne i suppegryta! Er ikkje det skadeleg?
Dette eventyret likte eg godt som barn, og merkeleg nok var mi eiga oppleving av det ganske ulik den opplevinga eg har som vaksen. Volden vart aldri "grafisk" eller skummel i min fantasi. Derfor les eg det trygt for mine barn i same stil som bestefar las det for meg når han laga "peiskos" for barnebarna sine - det vil seie i nøktern og roleg lese-stil, utan å dvele ved eller dramatisere det mest groteske, men utan å sensurere det bort heller. Slik kamp mot trollskap kan jo vera ein allegori om om å vinne over sorger eller vonde kjensler inni seg, og når eventyret seier at så sterk lut må til, er det nok mange som har opplevd det slik.
For dei gamle eventyra - som har gått frå munn til munn og sinn til sinn i hundrevis av år før det vart bøker av dei - er naturleg nok summen av det mange har opplevd. Det må jo vera slik at eventyr som mange har hatt glede og nytte av, har hatt best sjanse til å overleve vandringa gjennom tidene. Som kjend er det sagt at "Menneskenes hjerter forandres aldeles intet i alle dager" (Undset), og dermed kan ein håpe og tru at slike eventyr og er til glede og nytte for våre moderne barn - og barnebarn, når den tid kjem.
(Sun, 30 Jan 2011 20:13:43 -0800). ->>
Eit reisebrev frå Japan - til familien der
Først, reisa. Takk for at vi brukte toget enno det tok lenger tid og var meir slitsamt enn bilen. Men å skifte frå bil til tog i Fukuyama endra måten vi reiste saman på. Atmosfæra vart meir avslappa, med småprat og småmat. Medan vi venta på neste tog fann vi interessante stader å leike. Brått kunne vi setje pris på reisa, ikkje berre på reisemålet. Meir arbeid, men fleire minne.
Naoshima er ei øy kjend for museum og diverse kunst-prosjekt.
Benesse kunstmuseum var heller skummelt å vitje - for den som hadde med så mange som fire kjappe, impulsive ungar mellom 1 og 5 år. Det skjønte eg rett nok ikkje før eg fekk mareritt om arkitektur og barn som ramlar frå betong-trapper med minimale rekkverk natta etter. Museet var prega av mjuk og kurva betongbrutalitet, og definitivt ikkje barnesikkert. Korleis det er meininga at foreldre skal få sett på kunst her kan eg vanskeleg fatte..
Snodig nok kan eg likevel minnest ting frå utstillinga.
Eit stort rutenett av boksar på veggen har all verdas flagg forma av farga sand inni. Mellom boksane går det smale rør. Flagga er gjennombora av hol og gangar, laga av maur som vart slept lause i installasjonen, grov seg gjennom flagga og flytta sand og farge flagg-imellom. Maurene er borte - aktiviteten vart stoppa, men vi ser 3 skjermer med video av mauren i arbeid innimellom flagga.
Effekten er litt urovekkande. Eg står og lurar på om eg skal lese dette negtivt eller positivt, er det eit utsegn om globalisering, om migrasjon, eller om vår sterke ambivalens i møte med effekten av desse utviklingsdraga?
Det er ikkje eit teoretisk spørsmål, det er personleg. Eg er ein slik maur, som flytter ein liten bit av Japan til Noreg og kan hende sender litt farge andre vegen også...
Etter å ha prøvd ulike måter å "lesa" flagg-boksane på må eg konkludere med at dette kunstverket er for negativt for meg. Dei destruktive konnotasjonane omkring maur for sterke, og biletbruken med skadde flagg for u-vakker. Personleg vil eg heller tru at nye og meiningsfylte mønstre veks fram frå migrasjon, gjerne innanfor dei ofte godarta rammeverka av nasjonal identitet. Kultur utviklar seg ikkje tilfeldig - det ser gjerne slik ut på grunn av kompleksiteten, men utviklinga er til sjuande og sist avhengig av kva vi som individ set pris på.
Dette er ein skulptur ute i det fri: to store, flotte, runde steiner, blankpussa og djupe i midten omtrent som store sacco-sekk-puter. Men det eg faktisk minnest dei for, er synet av omvisaren på museet det han stod i mørk dress og tørka av steinane med handkle etter omvisinga. Bak på den mørke dressen hans var det ein tydeleg våt flekk. Under omvisinga brukte han å demonstrere intensjonen med kunstverket: nemleg at ein kunne liggje på ryggen på steinen og sjå på himmelen. Han var vel kan hende ikkje klar over at skyene hadde delt nokre av løyndomane sine med oss i løpet av formiddagen... Nå sto han der og førebudde neste omvising med å tørke regnet av skulpturen. Bak ryggen hans hadde eg gleden av å forvandle den resignerte tørkinga til ei framføring, til performance. Ei framføring om korleis vi likevel foretrekk ein viss avstand mellom kunst og liv. Til og med - eller spesielt - på museet.
"Kunsthus"-prosjektet har restaurert gamle hus og gjort dei om til kunstprosjekt. Huset med "tidssjøen" ser ut som eit typisk, brunt, japansk hus, men den som går inn finn eit mørkt rom fullt av vatn. Under vatnet er det små boksar med digitale nummer som stadig teller opp frå 1 til 9. Det skimrande vatnet får LED-tala til å leve, med så fascinerande effekt at dei fleste som kjem inn tek av seg skoa for å gå inn på den smale kanten langs vatnet og setje seg for å sjå på.
Tid og vatn. Vi har så mange uttrykk og språklege bilete som samanliknar dei. Tida strømmer forbi, vaskar bort ting, tida som elv og så bortetter. Alle bileta er om det dynamiske. "Tidssjøen" ber oss derimot om å sjå det stille, det statiske og stumme ved tid. Tala i vatnet får meg og til å tenkje på kor avgrensa og fragmentert forståinga av tid er - så fragmentert som dei tilfeldig plasserte tala i "tidssjøen"..
(Wed, 31 Mar 2010 22:35:38 +0200). ->>
Eg minnest han som varmt omtenksam med eit særs generøst smil.
Prøvestunder med EDge tidleg i 2002/2003 dukkar opp, der eg såg delar av Wayne McGregor sin koreografi "Phase Space" liksom overføre seg sjølv frå figuren på videoskjermen til Rashpal sin spede kropp, så ulik mannen i videoen. Rashpal hadde ein stor solo og rørslene kom ut av han med ein slags uanstrengt ærlegdom, så vakkert og fyldig. Eg har neppe sagt deg at arbeidet ditt gjorde slikt inntrykk på meg, Rashpal - tenkte du visste at det var godt jobba - men ein dag forlot du EDge. Eg såg aller at du kjempa den gongen - ber med dette om orsaking for ikkje å ha sett det. Fekk aller greie på kvifor du forlot gruppa, men eg skulle ønske eg hadde klart å finne slike ord den gongen. No fekk inntrykka endeleg ord - og no er du borte.
Nære vener vart vi aller, men du var ein person eg instinktivt ikkje hadde nølt med å stole på. Det seier noko viktig om deg.
Du har altså brått gått frå oss att. Men sjølv om du kviler i fred, Rashpal, vil minna om deg ikkje kvile.
Dei vil danse, bevege og inspirere oss.
Fotografi frå The Place si minneside for Rashpal.
(Sun, 16 Aug 2009 23:59:24 +0200). ->>
Det er ikkje alltid lett å laga mat på andre sitt kjøkken, utan å ha kjøpt ingrediensane sjølv og utan å ha oversikt over utstyret - men Martin og Tali hadde gode råvarer og greit med reidskap så da vi skulle laga middagen til bæsmor sin 83-årsdag var det ingen grunn til panikk.
Kyllingfilet vart vend i smelta smør tilsett litt balsamico-eddik og godt med estragon. Så la vi tynne flak skinke over og bakte/grilla dei i omnen.
Til sitron-glaserte grønsaker skar vi opp raud lauk i fine skiver, gulrot og eple i strimler og steikte det i sukker og sitronjus. Fargerikt! Her er det viktig å følge med og røre! Spar på sukkeret, ellers kan det bli kjempesøtt.
Til sist laga vi vårgrøn fløtesaus: fløte, mjølk og skiver av purre vart kokt opp og etter ei stund la vi oppi små bukettar av brokkoli.
Joda, det fungerte.
(Mon, 11 May 2009 00:07:50 +0200). ->>
Om du likte funderinga rundt syn på reklame retta mot barn i Noreg og Japan vil du sikkert ha interesse av sidene kids and advertising som har artiklar og informasjon om emnet.
(Sun, 01 Mar 2009 01:10:00 +0100). ->>
Menyen i dag: torsk i basilikum- og brenneslesaus, urtebakte potetar, karamellisert lauk og gulerot med lime og riven gulerot med druer. Dessert: heimelaga sorbet av jordbær, banan, melon og mango.
Potetene vart delt i 8 og spreidd i ei langpanne med litt olje nedst. Strødde timian, oregano og dill oppå men omtrent alle urter vil smake godt på bakt potet. Pass på å vende potetene litt under steiking - kan hende med påfyll av smør eller olje og krydder.
Hovudretten var basert på ei oppskrift frå matbladet Nord. Basisen var litt fiskebuljong, kokt inn med masse basilikum, litt brennesle (ikkje i originaloppskrifta) og pressa kvitlauk. Tilset fløte og bruk matkvern eller stavmiksar for å jamne sausen. Ha i frosne erter og torskefilet, lat det trekkje.
Til karamelliserte grønsaker: smelt litt brunsukker i kjele, press over litt lime-jus og ha oppi fint strimla lauk (vi brukte både gul og raud) og gulrot. Rør ofte.
Til sist raspa vi gulerøter og heiv oppi ein del druer under raspinga. Nydeleg søndagsmat - basilikum og brennesle til fisk var storveges.
(Mon, 09 Feb 2009 00:00:18 +0100). ->>
Vi har nettopp starta ein familieblogg - ikkje open for alle, berre synleg for familie og vener. Men kvifor ikkje berre bruke ei nettverksnettside (social networking)?
Sjølvsagt er det mange, mange stader der du kan dele foto og soger med vener og kjende - Facebook, live.com, Friendster, Flickr, Picasaweb, Orkut, Yahoo 360, my.opera.com - mange fleire lokale nettstader som Tuenti.com i Spania, Mixi.jp i Japan og vkontakte.ru i Russland. Nær sagt alle let deg kontrollere kven som kan sjå informasjonen du legg ut.
Det hende nok under arbeidet med nettstaden at eg spurte meg sjølv kvifor eg ikkje ganske enkelt brukte Facebook. (Eg vart ganske sjarmert av Facebook da eg vart medlem og fann att så mange menneske frå fortida der..) Men for meg har det å gjera med både personvern og å eige sin eigen informasjon. Facebook vil gjerne tene pengar på informasjonen du legg inn - og dei gjer det med målretta reklame. Når GMail gjer liknande ting med E-posten min tek eg det ikkje så nøye - men Facebook dreier seg om å smugle eit kommersielt bodskap inn i sjølve min relasjon til andre, og det kjennest ganske opprørande at det vert gjort. Så min personlege regel for Facebook-bruk er at eg vil vera registrert for å vera tilgjengeleg for den som måtte prøve å finne meg - men eg vil unngå å leggje inn meir informasjon som foto og tekster.
Når det kjem til privatliv og personvern er folk særs ulike. Somme legg ut foto av ungane sine så alle kan sjå dei (og skriv om sine djupaste kjensler på ein offentleg blogg), og dei risikerar neppe noko med det. Det er ikkje slik at pedofile søker opp foto av barn for å koma dit dei bor og kidnappe dei - det er ei historie media jug ihop for å få bekymra foreldre til å kjøpe. Men eg er likevel bekymra over mindre og meir lokale trugsmål - til dømes, om nokon vil mobbe mine barn på skulen skal eg ikkje forsyne dei med eit skattkammer av informasjon om familien, t.d. foto dei kan skrive ut og misbruke!
Eg kontrollerar informasjon på vegne av ungane mine. Dei kan ikkje verne seg sjølv og internett har ingen angre-knapp når informasjonen er lagt ut. Så eg prøver å vera enno meir forsiktig med ungane sin private informasjon enn med min eigen.
..så derfor, stort sett, var det vi ville bruke ein nettstad vi eig og kontrollerar, og bruke tid på å få det opp å kjøre og få alt slik vi vil ha det - heller enn å bruke nokre av dei særs gode og enkle nettstadene der ute.
(Sun, 08 Feb 2009 23:33:34 +0100). ->>
Dans
Julekorger!
Dikt.
Folkemusikk
